‘प्रहरीले १८ घण्टा डिउटी गर्नुपर्ने बाध्यता छ’

alt
  • श्रावण २१, २०७६
  • मनोज भुजेल

१ नम्बर प्रदेश प्रहरी कार्यालय बिराटनगरमा डेढ महिना अघिमात्र हाजिर भएका डिआईजी हुन ठाकुर प्रसाद ज्ञवाली । हालका आईजिपी सर्वेन्द्र खनालका ‘ब्याचमेट’ (बैकल्पीक तर्फबाट) उनि अब बन्ने आईजिपीका पक्का दाबेदार जस्तै हुन् ।

प्रहरीको बिशेष युनिट केन्द्रिय अनुसन्धान ब्यूरोमा समेत लामो समय काम गरेका ज्ञवाली एसएसपी हुँदा आईजिपीको सचिवालयमा उत्कृष्ट काम गरेका थिए ।

एसपी हुदा झापा बसेका ठाकुर पूर्वको प्राय सबै जिल्लाको सुरक्षा चुनौती प्रति ज्ञात पनि छन् । सरल स्वभावका ठाकुर व्यक्ति भन्दा पनि संगठनमा बिश्वास राख्ने अफिसर हुन । उनै डिआईजीसँग अपराध न्यूजले उनको कार्य कक्षमा गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश यस्तो छ ।

प्रदेश १ को शान्ति सुरक्षाको पछिल्लो अवस्था कस्तो छ ?

म आएको डेढ महिना मात्र भयो । डिआईजी परिवर्तन हुदैमा शान्ति सुरक्षामा पनि परिवर्तन हुने भने हैन । हाम्रो संगठनको काम गर्ने प्रद्धति आफ्नै हुन्छ । ‘सिस्टम्ली’ काम गर्ने हो । हिजोका दिनमा पनि प्रदेशको सुरक्षा सन्तोषजनक नै थियो अहिले पनि सन्तोषजनक र सामान्य नै छ । तर अहिले सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको विप्लव समुहको गतिबिधिका कारण छिटफुट घटना हुने गरेका छन् । पत्र पत्रिकामा आएका खबर जस्तै चन्दाका कुरा, एनसेल टावरमा आगजनी, पहाडी भेगमा तालिमका लगायतका गतिबिधि छन् त्यस्ता कुराको सामना र प्रतिरोध गर्न हाम्रो संगठन कम्बर कसेर लागेको छ ।

यो बिचमा संखुवासभा र भोजपुरमा केही अप्रेसन भए । अप्रेसनबाट एसएलआर राइफल सहित सयौ राउण्ड गोली बरामद भए । भोजपुरमा एक जना होनाहार प्रहरी जवानलाई विप्लव समुहका कार्यकर्ताले गोली प्रहार गरी हत्या गरियो । त्यसमा उनिहरुको पनि एकजना कार्यकर्ताको मृत्यु भयो ।

हामीले विप्लव समुहका धेरै कार्यकर्तालाई पक्राउ गरेका छौ । विप्लवको गतिबिधि केही हदसम्म बढेपनि शान्ति सुरक्षाको अवस्था सामान्य छ।

विप्लव समुहको गतिबिधि बाहेक अरु चुनौती ?

म आउन साथ बाढीको कारण पिडितहरुको उद्धारमा खटिनु पर्यो । पूर्व क्षेत्रको अवस्था हेर्ने हो भने मानेभन्जेङदेखि जोगबनीसम्म खुल्ला बोर्डर एरिया छ । यो अलि चुनौती पक्ष पनि हो । क्रस बोर्डर भएर अलि नियन्त्रीत छैन ।

अर्काे हाम्रो आफ्नै जनशक्तिको कुरा पनि छ । प्रदेश १ मा जति हुनुपर्ने जनशक्ति त्यो हामीमा छैन । स्रोत साधनका कुरा पनि छन् । तर जनशक्ति र स्रोत साधन कम भयो भन्दैमा काम नगर्ने भन्ने हैन । अरु त खासै म चुनौती देख्दिन ।

तर समाजमा दिनप्रतिदिन प्रहरीको माग उच्च छ । प्रहरीको उपस्थिति भएन भनेर नागरिकहरु गुनासो पनि गर्छन । यसलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने त ?

२०६८ को जनगणना हेर्ने हो भने प्रदेश १ मा झण्डै ४५ लाख जनसंख्या छ । प्रहरीको कुल दरबन्दी संख्या हेर्ने हो भने साढे १० हजार मात्र छ । त्यसमा अहिले हामीसँग भएको संख्या भनेको झण्डै ९ हजार जति छ । ४ सय भन्दा बढी स्थानहरुमा अस्थाई प्रहरी पोष्ट, चौकी र बेस छन् । यसमा दरबन्दीमा भएको भन्दा एक हजार प्रहरी यहाँ परिचालन भएका छन् ।

Data प्रहरीको माग बढ्नु भनेको नागरिकको प्रहरीप्रति माया र बिश्वास बढ्नु हो । संगठनले यसलाई सकरात्मक रुपम लिएर अगाडी बढ्नु पनि पर्छ । अरु पेशामा ८ घण्टा डिउटी हुन्छ तर हाम्रो संगठनमा १८ घण्टासम्म डिउटी गर्नु पर्ने बाध्यता छ । हामीलाई अहिले प्रहरीलाई ४ दिन बिदा दिन मुस्किल हुन्छ । हाम्रो ऐन कानुन अनुसार प्रहरीले पाउनु पर्ने बिदा नपाउने र गर्नु पर्ने डिउटी बढी गर्नुपर्ने अवस्था छ ।

यसरी पनि हामीले व्यवस्थापन गरिरहेका छौ ।

अब आउदै गरेको प्रहरी समायोजनले केही सहज बनाउला ?

संघिय र प्रदेश प्रहरीको समायोजन भनेको अहिलेकै जनशक्ति बाडीने हो । नयाँ प्रहरीको उत्पादन गर्न अझै समय लाग्न सक्छ । अब प्रदेश प्रहरी र संघिय प्रहरीको अलग अलग ऐन कानुन आएर सिमाबद्ध गर्यो भने त्यतिबेला प्रदेशले तदारुक्ताको साथ आफ्नो आबश्यक पर्ने संख्या भर्ना छनौट ल्याउन सक्ला । त्यसको लागी पनि एक—दुई बर्ष लागिहाल्छ । अहिले चर्चा गरिएको जस्तो त्यति सहज भने हुन्न ।

अपराधको अवस्था कस्तो छ ?

अहिले प्रदेश १ को विकराल समस्या भनेको आत्महत्या हो । दिनको झण्डै ४ देखि ५ जनाले आत्महत्या गरेको तथ्याङक देखिन्छ । एक बर्षमा १२ सय जनाले आत्महत्या गरेका छन् । त्यो वाहेक अरु खासै अपराध देखिदैन ।

सबारी दुर्घटनाको अवस्थामा पनि घटेको हाम्रो बुझाई छ । दिनको २—३ जना सबारी दुर्घटनामा मृत्यु हुने प्रदेशमा अहिले एक जनामा झरेको छ । नयाँ आर्थिक बर्षदेखि ट्राफिक प्रहरीको सकृयता र सबारी दुर्घटना न्यूनिकरणमा प्रयोग भएका उपकरणहरुले सबारी दुर्घटनामा मानविय क्षति घटेको पाइन्छ । यस्तै दुर्घटनाको संख्या पनि घट्दै गएको हाम्रो निस्कर्ष छ ।

जघन्य अपराधका घटना भने खासै नभएको अवस्था छ ।

विप्लव समुहको कुरा गरियो । तर प्रदेश १ का पहाडी जिल्लाहरुमा उनिहरुको गतिबिधि दिनप्रतिदिन बढ्ने अवस्थामा छ । संगठन निर्माण, चन्दा आतंक र हतियार संकलनमा उनिहरु सकृय छन । संखुवासभामा त अत्याधुनिक हतियारबाट प्रहरीमाथि गोली फायर भयो । प्रदेश १ मा यो समुहलाई नियन्त्रणमा लिने तपाईको ‘स्टाटिजि’ के छ ?

यसमा हाम्रो ‘स्टाटिजि’ भन्दा पनि सरकारले नै प्रतिबन्ध लगाएको समुह हो विप्लव । यो कुनै पार्टी हैन । यो समुहले गर्ने सबै गतिबिधि गैरकानूनी छ । त्यस्ता गतिबिधि गरे हामीले नियन्त्रणमा लिन्छौ । लिइरहेको अवस्था पनि छ । उनिहरुसँग केही आधुनिक हतियार छन् भन्ने कुरा हामीले बरामद गरेको अवस्थाले पनि पुष्टि हुन्छ । मात्रै कति संख्यामा छन् भन्ने सवाल हो । जति बाहिर देखिएको छ त्यतिकै संख्यामा उनिहरुसँग हतियार छैन ।

अब लुकेर फायर गर्नका लागी धेरै चाहिदैन । यसले ‘प्रपोकाण्डा’ मात्र ‘कृएट’ गर्ने हो । विप्लव समुहले गरेका पछिल्ला गतिबिधि सिर्फ नागरिकलाई त्रासमा राख्ने शैली जस्तो छ ।

जनयुद्ध जस्तो झल्को दिने गरी हिडेको अवस्था पनि छ । यसमा अब नागरिकले प्रहरीलाई सहयोग गरे यस्ता समुह चाडै निस्तेष हुन्छ । अहिले प्रहरी पनि रात दिन यो समुह नियन्त्रणमा खटिएको छ ।

बिशेष प्रहरीको टोली ‘लङ रेञ्च पेट्रोलिङ’ र गस्तीमा खटिएको अवस्था छ । चन्दा उठाएका कुरामा भने अब चन्दा दाताहरु चुप लागेर नबस्न म आग्रह गर्छु । हामी वहाँहरुको सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्छ । त्यस्ता समुहले चन्दा माग गरे धम्क्याए तत्काल प्रहरीलाई खबर गर्न म भन्छु ।

समुदाय प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमले ल्याएको प्रभाव ?

यो सरकारको निति तथा कार्यक्रममा पारिएको बिषय हो । यसमा बजेट पनि प्राप्त भएको अवस्था छ । प्रदेश प्रहरीले एसएसपीको नेतृत्वमा महिनामा २० वटासम्म कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ । बिशेष त समुदाय र प्रहरीबिचको सम्बन्ध अझ प्रगाड बनाउन यो कार्यक्रम प्रभावकारी छ ।

हामी गाँउगाँउ—टोलटोलसम्म पुगेका छौ । कार्यक्रम लिएर जादा प्रहरीलाई धेरै सुचना प्राप्त भएका छन् । जसले गर्दा अपराध नियन्त्रण गर्न धेरै सहज भएको पनि छ । बिशेष गरी घरेलु हिसांमा परेका पिडितहरुले यो कार्यक्रमबाट प्रत्यक्ष लाभ लिएका छन् ।

यस्तै लागुऔषध तथा चेलिबेटी बेचबिखनमा पनि यसले प्रभाव पारेको हाम्रो बुझाई छ ।

प्रदेश १ मा घटेका जघन्य अपराध जस्तो सुनसरीको खुर्शिद आलम, मोरङको रिना बस्नेत, पाँचथरको ९ जनाको सामूहिक हत्या जस्ता घटनामा प्रहरीले ‘अभियुक्त’ किन प्रहरीले सार्वजनिक गरेन भन्ने नागरिकको सवाल छ नि ?

नागरिकको अपेक्षालाई हामीले अन्यथा लिनु चाही हुदैन । कतिपय अवस्थामा घटनाको अनुसन्धान गर्न समय प्रहरीले लिने गर्छ । र तत्कालै दोषी सार्वजनिक पनि गरिदैन । किन भने अनुसन्धानलाई ‘लङ ट्रम इफेक्ट’ हुन्छ । अझ भनुम अपराध बढाउन सक्छ । ‘स्ट्रोङ’ प्रमाण बिना दोषी सार्वजनिक गर्ने कुरा पनि त भएन ।

यी घटनाहरु संम्वेदनशिल छन् । संम्बेदनशिलताका आधारमा कतिबेला कति समयमा दोषी सार्वजनिक गर्ने बिषयमा प्रहरी सचेत छ ।

DD तपाई आए पश्चात प्रहरीको आन्तरिक सुद्धिदिकरणमा अभियान शुरु गर्नु भएको रहेछ ?

समुदाय प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमको अर्काे मुख्य उद्धेश्य भनेको प्रहरीको सुद्धिदिकरण र चरित्र सुधार पनि हो । यो कार्यक्रमले हामीलाई नैतिक दबाव पनि दिइरहेको अवस्था हो । कानूनको कार्यन्वयन गर्ने निकाय जब गलत गदै हिड्छ भने हामी समाजमा कसरी जान सक्छौ ? हामीले बुझ्नु पर्ने यो कुरा हो ।

प्रहरी भित्र प्रहरीले गरेको अपराधको आधारमा उनिहरुलाई कारबार्ही गर्ने हो । उदाहरणमा धरानको हिरासतमा हाम्रो दुईजना प्रहरी छन् । लागुऔषध किनबेचमा उनिहरुको संलग्नता पाइएपछि उनिहरु प्रहरीकै हिरासतमा थुनिएका छन् । जसले गल्ती गर्छ जुन स्तरको गल्ती गर्छ त्यसले त्यही स्तरको सजाय पाउनु पर्छ । यसमा कुनै ‘कम्प्रमाईज’ हुन्न ।

हामी कारबाही मात्रै गदैंनम । उनिहरुको समस्या र गुनासो पनि सुन्छौ । अहिले अख्तियारले घुसको अप्रेसन चलाइरहेको छ । गलत प्रहरी यदी भेटिए कारबाही हुनुपर्छ । यसमा हाम्रो पनि आन्तरिक छानबिन टोली छ । यो सबै भनेको हामी सच्चीनु पर्छ भन्ने हो ।

हाम्रो एउटा उखान छ नि ‘नाङलो ठटाएर हात्ती तर्साउने’ । हात्तीको छाला ‘थ्रि नट थ्र्रि’ राइफलको गोलीले छेड्दैन । तर नाङलो ठटाउदा हात्ती भाग्छ नि । भन्नुको अर्थ एकजनालाई कारबाही गर्दा संगठनका अरु सदस्य सचेत हुन्छन् ।

अन्त्यमा

हामीले नागरिकसँग माग्ने भनेको साथ र सहयोग मात्र हो । गाँउ टोल, छरछिमेकमा भएका अपराधिक कृयाकलापको सुचना प्रहरीलाई दिनुपर्छ । नागरिक बिना प्रहरीको भूमिका कमजोर छ । नागरिकको बलमा हामीले अपराध अनुसन्धान र नियन्त्रण गर्ने भएकाले नागरिक प्रति सदैव हाम्रो निष्ठा रहनेछ । किन भने हामीले गरेको कामको प्रभाव नागरिक स्तरमै जाने हो ।

र नागरिकको शान्ति सुरक्षामा प्रदेश प्रहरी सदैव सचेत रहनेछ ।

 

 

सम्बन्धित समाचारहरु

बलात्कारमा संलग्नलाई ...

२०७७ भाद्र महिनादेखि यता हालसम्म इटहरीमा ८जना बलात्कारमा संलग्न कानुनी कारबाहीमा परेका छन्। यसमा नाब ...

१२ बोरको टोटा बन्दु ...

मोरङको मिक्लाजुङबाट प्रहरीले एउटा १२ बोरको टोटा बन्दुकसहित एकजनालाई पक्राउ गरेको छ । मोरङ प्रहरीका प ...

सङ्खुवासभामा एम्बुले ...

सङ्खुवासभाको पाँचखपन नगरपालिका–६ मा एम्बुलेन्स तोडफोड भएको छ। अज्ञात समूहले बुधबारराति वाना प् ...

सामाजिक संजाल

रिफ्रेस मिडिया नेटवर्क प्रा.लि बाट संञ्चालित | दर्ता नं.: २१६३३६/७५/०७६ | अस्थाई लेखा नम्बर: ६०९५४६९५२ | सम्पर्क: ९८६२०१३०१६

Copyright © 2019 / 2020 - Aparadh News All rights reserved